०३ असार २०७८
नेपालमा आरक्षण व्यवस्थालाई साँघुरो सोचले किन हेरिन्छ ?
पुष्पराज खाती
May 29, 2020
1:24 am

इश्वीसम्वत १८६१ मा संयुक्त राष्ट्रसंघले सवै प्रकारका सामाजिक भेदभाव जस्तै– जातीय, रंगीय,लैङ्गिक, अल्पसंख्यक भेदभाव आदि बिरूद अन्तराष्ट्रिय घोषणापत्र जारी गर्यो । तत् पश्चात संयुक्त राष्ट्रसंघमा आवद्ध प्रत्येक देशहरुले आ–आफ्नो देशमा रहेको भेदभावको आँकडा तयार पारी सवै प्रकारका विभेद विरुद्धको कानुन बनाए ।

सदियौँदेखि तथा कथित ठूला जाती भनिनेहरूबाट शोषित र उत्पीडित वर्गलाई माथि उठाउन अलग–अलग तरिकाले आरक्षणको व्यवस्था लागु गरे । नेपालसमेत संयुक्त राष्ट्रसंघको सदस्य राष्ट्र भएका कारण नेपालले पनि पिछडिएको वर्गलाई माथि उठाउने प्रयास स्वरूप आरक्षण व्यवस्था गर्यो ।

आरक्षण व्यवस्था नेपाल मात्र हैन विश्वका विकशित, अल्पविकसित, एसिया, युरोप, अमेरिकीलगायत धेरै देशहरूमा लागुभयो । सबै देशहरूले पिछडिएको वर्गलाई विभिन्न स्वरुपमा आरक्षणको व्यवस्था गरे । उदाहरणका रुपमा भन्नुपर्दा नेपालमा दलित, महिला, आदिवासी/जनजाती, अपाङ्ग, लगायतलाई, अमेरिकामा निगुरो वर्गका मानिसलाई, जापानले बुराकुमिन वर्गलाई, क्यानडाले भारतीय अल्पसंख्यक सिखलाई, चिनले महिलालाई, दक्षिण अफ्रिकाले काला जातीलाई, जर्मनीले जिमनशियस प्रणालीलाई, इजरायलमा afrimitive system लाई आरक्षण दिएको छ । उल्लेखित प्रतिनिधि देशहरू मात्र हुन् । अझ भनौँ विश्वका सारा मुलुक आरक्षण व्यवस्था सँगं आबद्ध छन् ।

आरक्षण व्यवस्थाले अमेरिका जस्तो देशमा के कस्ता परिवर्तन भए त ?
अमेरिकी बजारमा करीब सय वर्ष अघि निगुरो जातका काला मानवलाई फलामको रडले बाँधेर भेडा बाख्रा जस्तोगरि बिक्री वितरण गरिन्थ्यो । यहि आरक्षण व्यवस्था लागु भएपछी बजारमा बिक्री वितरण हने काला निगुरो जाती देशको उच्च ओहदा अर्थात् राष्ट्रपतिसम्म बनेका छन् ।

अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति जर्ज वासिङ्टन, बराक ओबामा यहि निगुरो अरक्षण व्यवस्थाकै देन हो । ओपेरा बिनफ्रि मिडिया हस्ती, हलिउडका चर्चित स्टार बिल स्मीथ उदाहरण मात्र हुन् । ती क्षेत्रमा तमाम निगुरोको वर्चश्व छ ।

अमेरिकामा ३० प्रतिशत न्यायलयका न्यायधिस निगुरो छन् । १० प्रतिशत प्रहरी सेवा र ३२ प्रतिशत आर्मीमा काला जातिका निगुरो छन् । अमेरिकीकामा लागु भएको आरक्षण प्रणाली समाजवादी छ । समाजमा रहेका पिछडिएको वर्गलाई समाजका हरेक अंगमा उचित साझेदारीको हिस्सा दिइन्छ ।

समाजका हरेक क्षेत्र जस्तै राजनीतिक, शिक्षा, न्यायपालिका, सिनेमा, युनिभर्सिटी, व्यापार आदी सवै क्षेत्रमा काला निगुरोको उपस्थिती छ । आरक्षणको व्यवस्थाले हाम्रो देश नेपालका पनि धेरै नेपालीहरू अमेरिकाको सरकारी पदमा कार्यरत छ्न ।

अमेरिकी जस्तो देशले त आरक्षण व्यवस्थालाई समान स्वरूप आत्मसात गरेका छन् । सो देशले प्रगति र समुन्नतको बाटो हिडेकै छ । हाम्रो देशमा किन आरक्षण व्यवस्थालाई निकै सानो सोचले हेरिन्छ ? आरक्षण व्यवस्थाले समाजमा रहेको व्याप्त मान्छे–मान्छे बिचको सामाजिक दुरी कमगरी आपनत्व र सामाजिक सदभाव कायम गर्दैछ । (लेखक विराटनगरका दलित अभियान्ता हुन्)

कोरोना संक्रमणबाट विराटनगरमा थप तीन जनाको मृत्यु
बीपी प्रतिष्ठानमा सप्तरीका कोरोना संक्रमित युवकको मृत्यु
व्यवसायीलाई कोरोनाविरुद्धको खोप उपलब्ध गराउन विराट व्यापार संघको माग
विराटनगरमा भूकम्पको धक्का महसुस
कोरोना संक्रमणबाट विराटनगरमा दुई जनाको मृत्यु
विराटनगरका थप एक संक्रमित पुरुषको वीपी प्रतिष्ठानमा मृत्यु
ग्यास अभाव हुँदैन, चाहिनेभन्दा बढी खरिद नगर्नुस्
कोसी अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मी काममा फर्किए, माग पुरा गर्न मन्त्रालयलाई एक साताको अल्टिमेटम
बाँकेमा थप तीन जना कोरोना संक्रमितको मृत्यु
सुर्खेतमा उपचाररत जुम्लाका कोरोना संक्रमित पुरुषको मृत्यु
जब सांसद मन्डल पुगे कोशी अञ्चल अस्पताल….
भ्रष्टाचारमा लिप्त सवै जनप्रतिनिधिहरु कारवाहीको दायरामा : मन्त्री पण्डित
गृहजिल्ला आएसँगै मन्त्री पण्डितको व्यस्तता बढ्यो
युवा नागरिक समाज रतुवामाईद्धारा आमबाडी र शनिश्चरे बजारको सरसफाई
नेपाल–भारत सम्बन्ध नयाँ स्तरबाट विकास गर्नुपर्छ : मन्त्री पण्डित
परिवर्तनका लागि हातेमालोद्धारा कटहरी बजारको सरसफाई
नराम्रा प्रचलनहरुलाई तोड्दै जानुपर्छ : प्रधानमन्त्री ओली
विराटनगरको आदर्श उच्च मा.वि. व्यवस्थापन समितिमा साह
चाडवर्पको अवसरमा शुभकामना आदानप्रदान
दशैँ पर्वका अवसरमा धर्म संस्कृति र नैतिक शिक्षा दिन किड्जीका वालवालिकालाई व्यहारिक ज्ञान
© Biratnagar News Media Group Pvt.Ltd | All rights reserved by: birattimes.com | Designed By : indesignmedia.net